Almere

Almere is een uitzondering in het Nederlandse welstandslandschap. Sinds 2014 is de stad grotendeels welstandsvrij verklaard voor reguliere woonbuurten. Dit betekent dat aanpassingen aan eigen woningen, dakkapellen, aanbouwen, gevelwijzigingen, en kleine bijgebouwen geen welstandsadvies vereisen mits ze binnen het bouwvlak van het bestemmingsplan vallen. De praktische consequentie is dat Almere voor reguliere verbouwingen een snel-en-voorspelbaar vergunningstraject biedt. Welstandsregimes zijn alleen actief in vier afgebakende zones. Het Stadshart-regime omvat het centrum dat door OMA in 2003 ontworpen werd met expliciete architectonische ambitie. Hier verwacht welstand uitgesproken modern-stedelijke expressie en weigert traditionele kapvormen of klassieke gevels die het urbane karakter verstoren. Het Pampuskwartier-regime aan het IJmeer eist hoogwaardige waterfront-architectuur met aandacht voor water-stedelijke compositie. Het Floriadelocatie-regime, voortgekomen uit Floriade 2022, verlangt duurzaamheidsexpressie via groendaken, stadslandbouw-integratie, en biobased materialen. Het Almere Hout-Noord-regime betreft een nieuw te ontwikkelen wijk waar specifieke kavelpaspoorten gelden. Buiten deze regimes is welstand stilzwijgend, wat Almere voor verbouwingen vergelijkbaar laagdrempelig maakt als plattelandsgemeentes.

Almere heeft geen historische monumenten omdat de stad pas in 1976 gesticht werd op de drooggelegde Zuidelijke Flevopolder. Het is daarmee de jongste grote stad van Nederland en heeft zelfs de jongste stadssticker-status binnen de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Echter, sinds 2018 zijn enkele iconen van de Almeerse stedenbouw onder gemeentelijk monumentenbeleid gebracht. De De Fantasie-uitbreiding uit de jaren 80 met haar postmodernistische kleurrijke architectuur door Wim Quist is gemeentelijk monument. De Cinema Apocalyse-zaal en het oorspronkelijke Stadshart-modulewoningen krijgen geleidelijk afzonderlijke beschermingsstatus. Voor het OMA-Stadshart loopt sinds 2023 een traject om de gerealiseerde architectuur als modernistisch erfgoed te beschermen. Buiten deze ensembles is Almere monumentenvrij. Wel kunnen oude polderboerderijen rond de stadsranden van Almere Buiten en Almere Hout gemeentelijk monument zijn vanwege landbouwhistorische waarde, ondanks de relatief jonge agrarische bouwperiode (1968 tot 1976).

Almere voert een gedifferentieerd hoogbouwbeleid afgestemd per gebied. Het Stadshart staat torens tot 130 meter toe, exemplarisch het Stadhuiscomplex en de Hoogbouwcluster aan het Stationsplein. Het Pampuskwartier laat woningbouw tot 60 meter toe met expliciete waterfront-orientatie. Voor reguliere woonbuurten in Almere Stad, Almere Buiten, Almere Poort, en Almere Hout geldt 25 meter als maximum, met uitzonderingen tot 35 meter rond OV-knopen. De Floriadelocatie kent specifieke hoogteregels gericht op duurzaam-stedelijke compositie waarbij hoogbouw tot 80 meter mogelijk is in afgebakende vlakken. Voor uitbouwen aan bestaande woningen geldt dat dakopbouwen tot 1 bouwlaag bouwvergunningvrij zijn mits ze binnen het bouwvlak vallen, wat in Almere ruimer is dan in oude steden vanwege de planmatige verkavelingsopzet. Polderboerderijen aan stadsranden hebben afzonderlijke hoogtebepalingen die agrarische schaalmaat respecteren.

Almere werkt sinds de oprichting met integraal-stedenbouwkundige bestemmingsplannen die per wijk de kavelpaspoorten vastleggen. Het bestemmingsplan Almere Stad-Centrum (2010) hanteert het OMA-Stadshart-Stedenbouwkundig-Plan als basis voor toetsing van alle ontwikkelingen in het centrum. Het bestemmingsplan Almere Poort-Pampuskwartier (2014) staat woon-werk-functies aan het IJmeer toe met expliciete waterfront-opzet. Het bestemmingsplan Floriadelocatie (2018, herzien 2022) maakt duurzaam-stedelijke ontwikkeling mogelijk met focus op groene infrastructuur, biobased bouwen, en stadslandbouw-integratie. Voor Almere Hout-Noord is sinds 2021 een ontwerp-bestemmingsplan in ontwikkeling dat een nieuwe wijk van 35.000 woningen mogelijk maakt. Het paraplubestemmingsplan parkeren Almere (2019) eist gemiddeld 1,3 parkeerplaats per nieuwe wooneenheid, een hoge norm vanwege de polder-georiënteerde infrastructuur en lagere fietsmodal-share dan in oude binnensteden. Voor woon-werk-conversies in industriegebieden Polderwijk en De Vaart bestaan specifieke conversie-bestemmingsplannen. Wij verifiëren altijd via ruimtelijkeplannen.nl en overleggen met de stedenbouwkundige van het betreffende stadsdeel.